28-05-06

De eskimopater

De eskimopater

(Foto KADOC - KULeuven)

Pater Franz van de Velde vertrok in de jaren '30 als missionaris naar de Inuit in het noorden van Canada. De eskimo's noemden hem 'Ataata Vinivi', wat hetzelfde betekent als pater van de Velde. Bij ons is hij beter gekend als 'de eskimopater'. Een tentoonstelling in het Huis van Alijn brengt zijn geschiedenis via interviews, notities, foto's en zijn verhalenbundel 'de Vinivi's'.

Franz van de Velde was lid van de Oblatenorde. Deze groep was zo een beetje de James Bond onder de missionarissen. Ze noemden zichzelf 'de specialisten van de moeilijkste missies'. Ze gingen naar gebieden waar anderen niet kwamen omdat ze te onherbergzaam of te ver afgelegen waren. Franz van de Velde wist dat hem geen makkelijke missie te wachten stond.

"Maar dat vond hij niet erg", vertelt conservator Sylvie Dhaene. Zij bestudeerde de drie meter hoge stapel archieven, boeken, notities en albums die de eskimopater in de loop der jaren had verzameld. "In zijn notities schrijft hij meermaals dat hij als kleine jongen al gefascineerd was door sneeuw, ijs en het Hoge Noorden. Hij las alle boeken van ontdekkingsreizigers. Voor hem was het een jongensdroom die in vervulling ging."

Van Repulse Bay naar Pelly Bay
(Foto KADOC - KULeuven)

In 1937 ruilde Franz van de Velde het Oost-Vlaamse Landskouter voor Pelly Bay, een regio die 350 kilometer boven de poolcirkel ligt. De streek is een van de meest onherbergzame ter wereld. Daar vestigde hij zich bij de Netjilikstam. "Van de Velde was de tweede missionaris die bij deze stam kwam. De Franse pater Henry arriveerde er twee jaar eerder", vertelt Sylvie Dhaene. Ze werkten acht jaar samen. In 1945 moest pater Henry de post verlaten om gezondheidsredenen. Vanaf dan stond 'de eskimopater' er alleen voor.

De Paters Oblaten hadden een basis in het meer herbergzame Repulse Bay. Daar bleef van de Velde het eerste jaar om te wennen aan het klimaat en de cultuur. "In een van zijn notitieboekjes schrijft van de Velde dat zijn bisschop hem aanraadde om per dag twee uur buiten door te brengen om te wennen aan de kou," herinnert Sylvie Dhaene zich.

"In wintertijd zakt de temperatuur daar tot -60 graden. Sommige paters konden niet wennen aan het klimaat. Boven de poolcirkel blijft het immers per jaar zes weken donker en gaat de zon zes weken lang niet onder." Van de Velde slaagde daar wel in. Na een jaar vertrok hij vanuit Repulse Bay per slee naar Pelly Bay, zo'n 320 kilometer verder.

Pater-anthropoloog
(Foto KADOC - KULeuven)

"Frans van de Velde heeft veel van de Inuit zelf geleerd. In zijn notities schreef hij dat de enige manier om te overleven was door de Inuit te volgen, hun kleren te dragen, hun taal te spreken, door te werken en te leven zoals zij," vertelt Sylvie Dhaene. "In het begin woonde hij in een iglo, later in zijn eigen huisje. Soms zag hij een jaar lang geen andere blanke. Brieven en nieuws van het thuisfront ontving hij pas met een jaar vertraging."

"Uiteraard was de belangrijkste missie van de Velde het katholicisme uitdragen," geeft Sylvie Dhaene toe. "Maar Van de Velde deed 50 jaar lang niet enkel het werk van een pater maar ook dat van een anthropoloog, socioloog en ethnoloog. Hij observeerde de Inuit, beschreef hun cultuur in zijn notities, fotografeerde hen en nam hun liederen en verhalen op met een bandrecorder." Met andere woorden, de eskimopater heeft de wetenschappelijke wereld een gedetailleerde studie van de Inuitbeschaving bezorgd om u tegen te zeggen.

"Pater van de Velde was getuige van een evolutie in de Inuitbeschaving gedurende die 50 jaar dat hij daar was. En dat maakt zijn verhaal precies zo fascinerend", zegt Sylvie Dhaene. "Hij zag de levensstijl van de eskimo's evolueren van een nomadenbestaan naar een leven in nederzettingen. Tot de jaren '50 leefden de Inuit van de jacht en de visvangst. In de winter leefden ze in iglo's en in de zomer trokken ze rond met tenten. Later vestigden ze zich, onder invloed van de Canadese regering, in kleine dorpen naar westers model."

Tweerangsburgers
(Foto KADOC - KULeuven)

"De eskimo's werden beschouwd als tweederangsburgers. Dat begreep van de Velde niet. Hij heeft altijd heel erg geijverd voor het behoud van hun identiteit, cultuur en hun land. Hij bestookte de Canadese overheid constant met vragen," gaat Sylvie Dhaene verder. "Ik geef een voorbeeld uit zijn notities: Hij vond dat de Inuit niet alleen in het Engels maar ook in hun eigen taal moesten worden onderwezen. Hij begreep niet waarom ze aap-mies-noot moesten leren en niet zeehond-ijsbeer."

In 1987 kwam Pater van de Velde terug naar België. De orde verplichtte hem met pensioen te gaan. "Maar in zijn hoofd bleef hij in het hoge Noorden. Terug in België, trok hij van school tot school, van parochiecentrum tot parochiecentrum om te vertellen over de Inuit", besluit Sylvie Dhaene. Daarom kennen veel mensen hier in Vlaanderen hem als 'de pater die op school kwam vertellen over de eskimo's'. Franz van de Velde overleed in 2002. Tot het einde van zijn leven lag zijn hart bij de Inuit.

11:24 Gepost door jan lexocon | Permalink | Commentaren (2) |  Facebook |

Commentaren

Oh neen ... Ik ben ooit naar een lezing van hem geweest. Die man kon vertellen !

Voor diegenen die in stilte werken, daar heb ik respect voor.

Gepost door: ms | 28-05-06

Mevrouw,meneer,

Daar ik al vier weken op VRT op zondagavond een documentaire volg over Noord Canada
dacht ik onmiddellijk aan pater Frans Van De Velde.Ik ben ooit eens naar een voordracht gaan luisteren over zijn leven bij de eskimo's en dit was zo boeiend dat ik er uren kon naar luisteren.
Het was zijn wens er ooit nog eens terug te keren wat hij dan ook deed met Wies Andersen die er een hele boeiende reportage over gemaakt heeft.
Kan iemand van jullie mij laten weten hoe ik deze reportage ergens kan vinden.

Oprechte dank,

Met vriendelijke groeten, Tranchet Marijke Oude Gentweg,7 Aalter

Gepost door: Marijke Tranchet | 26-01-13

De commentaren zijn gesloten.